نقد و بررسی نظریه نقد عقل عربی

نویسندگان

1 مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)

2 جامعة المصطفی(ص) العالمیة

چکیده

نظریه نقد عقل عربی در پی تبیین مسأله عقب‌ماندگی در جهان اسلام با رویکرد معرفت‌شناختی است. جابری در دو کتاب «تکوین عقل عربی» و «ساختار عقل عربی»، نحوه شکل‌گیری یا حضور، رویکرد و روش، توزیع جغرافیایی و سیاسی نظام‌های معرفتی بیانی، عرفانی و برهانی و شیوه‌های تعامل این نظام‌های معرفتی با یکدیگر را تبیین می‌کند و در پایان نتیجه می‌گیرد که ناسازگاری ذاتی نظام‌های مذکور و مغلوب شدن نظام معرفتی برهانی در این تعامل‌ها، موجب تکوین عقل عربی شده است؛ عقلی مقلد که به هیچ وجه قادر به تولید نیست. جابری راه رهایی از این وضعیت را در بازسازی فلسفه ابن‌رشد، اصول شاطبی، فقه مقاصدی و تاریخ ابن‌خلدون می‌داند. اتخاذ رویکرد سکولار، اعتقاد به سکوت دین در عرصه امور دنیایی، بی‌توجهی به شهود به عنوان یکی از منابع معرفت و باور به ناسازگاری ذاتی نظام‌های معرفتی، عدم رعایت بی‌طرفی علمی، سوگیری روشی، اتخاذ نتیجه معرفت‌شناختی از شواهد تاریخی، وارداتی و دنیاگریز خواندن عرفان اسلامی و ایدئولوژیک خواندن فلسفه از جمله مهم‌ترین نقدهای وارد بر نظریه جابری است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Critique of the Theory of the Critique of the Arab Mind

نویسندگان [English]

  • Qāsim Ibrāhīmīpūr 1
  • Sayyid Muḥsin Mīrī 2
1
2
چکیده [English]

The theory of the Critique of the Arab Mind emerges from an epistemological approach to the issue of the backwardness of the Muslim world. Mohammed Abed al-Jabri in his two works, The Formation of Arab Reason, and The Structure of Arab Reason (vols. 1 and 2 of Critique de la Raison Arabe) discusses the genesis and the presence, the approach and the method, the political and geographical proliferation of cognitive systems-in particular literalist, mystical, and philosophical/logical. In explaining how these systems interact with one another, he reaches the conclusion that the innate incompatibility of the aforementioned systems and the eventual defeat of the philosophical system has led to the formation of Arab reason-an uncreative reason that is utterly unable to produce original thought. Al-Jabri holds that the way out of this situation is to reconstruct the philosophy of Averroes, the Fundamentals of Abu Isḥāq al-Shāṭibī, a teleological system of Law, and the history of Ibn Khaldun. Some of the most important criticisms of Al-Jabri’s thought are: taking a secular approach, believing that religion is silent on worldly affairs, ignoring mystical intuition as one of the sources of knowledge, holding to the innate incompatibility of cognitive systems, not observing intellectual unbiasedness, having a biased method, taking an epistemological conclusion from historical evidence, holding Islamic mysticism to be a non-Islamic import and a form of escapism, and calling philosophy an ‘ideology’

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic world
  • Arab reason
  • backwardness
  • Mohammed Abed al-Jabri
  • Tradition
  • Modernity